تبلیغات
مطالب مذهبی - پاسخ به شبهه درباره جاودانگی اخرت
 
مطالب مذهبی
خدایا ظهور امام زمان را هر چه زودتر برسان
پنجشنبه 15 اسفند 1392 :: نویسنده : راه خدا
معنای خلد در آتش چیست؟ آیا درباره كافرین و منافقین این حقیقت كلامی دارد؟


پاسخ :

خلود در لغت به معنای بقای طولانی و نیز به معنای ابدیت است و خلود در جهنم[1] عبارت است از همیشگی و جاودان بودن عذاب آن است. بهشت و جهنم هر دو دوام و بقای ابدی دارند. انسانهایی كه داخل در بهشت یا جهنم می‌گردند، اگر تقدیر الهی باشد كه منزلگاه ابدی آنها همانجا باشد، صفت خلود و ابدی و دایمی بودن به آنها اطلاق می‌گردد و اگر دخول آنها موقتی باشد وصف منقطع و غیر دایمی بودن ماندن در بهشت یا جهنم بر آنها اطلاق می‌گردد. مطابق آن چه از ایات و روایات استفاده می‌شود، انسانهایی كه داخل بهشت می‌گردند، ‌از آن منزلگاه دیگر خارج نمی‌شوند و آن جا منزلگاه ابدی آنها خواهد بود.
مرحوم علامه مجلسی در این باره می‌فرماید: «بدان كه خلود و ابدی بودن اهل بهشت در بهشت از مواردی است كه همه مسلمانان آن را قبول دارند».[2] امّا جهنم و عذاب آن با این كه دایمی و ابدی است، ولی انسانهایی كه داخل آن می‌گردند دو دسته هستند. دسته اوّل انسانهایی كه مؤمن به خدا در دنیا بودند ولی مؤمنی گنه كار بوده‌اند، آن چه از ظواهر آیات و نصوص روایات معصومین ـ علیهم السّلام ـ استفاده می‌شود، ماندن آنها در جهنم دایمی نمی‌باشد. بلكه پس از این كه گناهان آنها به واسطه عقوبت و عذاب الهی در جهنم از بین رفت از آن جا خارج می‌گردند. چنان چه امام رضا ـ علیه السّلام ـ می‌فرماید: «مذنبو اهل التوحید یدخلون فی النار و یخرجون منها» گنهكاران از اهل توحید و خداپرستی، داخل در آتش جهنم می‌شوند، پس از عذاب و عقوبت از آن خارج می‌شوند.[3]
البته چگونگی عقوبت آنها و بررسی دلایل آن مجال بیشتری می‌طلبد كه شما را به منابع اطلاعاتی مربوط ارجاع می‌دهیم، علاوه بر این كه سؤال جنابعالی نیز نبوده است.
امّا گروه دوّم از انسانهایی كه داخل در جهنم می‌گردند، كسانی هستند كه عذاب آنها دایمی می‌باشد و برای همیشه در جهنم باقی می‌مانند، مجازات ابدی و جاودان منحصر به كسانی است كه تمام روزنه‌های نجات را به روی خود بسته‌اند و عالماً و عامداً غرق در فساد و تباهی كفر و نفاق گشته‌اند و سایه شوم گناه تمام وجودشان را پوشانیده و به رنگ كفر و گناه درآمده‌اند، چنان چه خداوند می‌فرماید: «كسی كه مرتكب گناه گردد و آثار آن تمام وجود او را احاطه ‌كند از اهل آتش ابدی خواهد بود».[4]
آن چه از قرآن كریم و روایات معصومین ـ علیهم السّلام ـ استفاده می‌شود. تنها كفار و منافقین هستند كه در جهنم به صورت دایمی و همیشگی استقرار می‌یابند و از آن خلاصی نمی‌یابند. خداوند در سورة مباركه توبه آیه 68 می‌فرماید: « وَعَدَ اللَّهُ الْمُنافِقِینَ وَ الْمُنافِقاتِ وَ الْكُفَّارَ نارَ جَهَنَّمَ خالِدِینَ فِیها هِیَ حَسْبُهُمْ وَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ وَ لَهُمْ عَذابٌ مُقِیمٌ»؛ خداوند به مردان و زنان منافق و كفار وعده آتش جهنم داده كه دائماً در آنند و همین بر آنها كافی است و لعنت خدا بر آنها و عذاب دایمی بر آنها باشد.
یا در سورة مباركه تغابن آیه 10 می‌فرماید: « وَ الَّذِینَ كَفَرُوا وَ كَذَّبُوا بِآیاتِنا أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ خالِدِینَ فِیها وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ»؛ و كسانی كه كفر ورزیدند و آیات ما را تكذیب كردند. آنان اهل آتشند و در آن ماندگار خواهند بود و چه بد سرانجامی است.
باز در سورة مباركه فاطر آیة 36 می‌فرماید: «وَ الَّذِینَ كَفَرُوا لَهُمْ نارُ جَهَنَّمَ لا یُقْضى عَلَیْهِمْ فَیَمُوتُوا وَ لا یُخَفَّفُ عَنْهُمْ مِنْ عَذابِها كَذلِكَ نَجْزِی كُلَّ كَفُورٍ»؛ كسانی كه كافر شدند آتش دوزخ برای آنهاست هرگز فرمان مرگشان صادر نمی‌شود تا بمیرند و چیزی از عذاب آنها تخفیف داده نمی‌شود....
و نیز آیات فراوان دیگری دلالت بر این دارد كه كفار و منافقین برای همیشه در آتشند.
و نیز امام رضا ـ علیه السّلام ـ می‌فرماید: «ان الله لا یخرجُ من النار كافراً وقد اوعده النار و الخلود فیها»؛ خداوند كافران را از آتش (جهنم) خارج نمی‌كند و آنها را وعده داده به آتش جهنم و باقی ماندن در آن.[5]
با توجه به این آیات و روایات فراوان بود كه همه مسلمانان معتقدند كه كفار (از دیدگاه قرآن منافقین هم از جمله كفار محسوب می‌شوند بلكه بدتر از آنها) در آتش جهنم عذاب دایمی می‌بینند.[6]
حضرت امام خمینی(ره) در این رابطه می‌فرماید: بندگان كامل پروردگار از همین امر پیوسته در هراس بوده و بر این امر می‌گریسته‌اند و این سوء عاقبت كار كاشف از سوء پیشینه آدمی است و ایمنی خاطر جز با خلاصی از این مرحله برای انسان حاصل نمی‌گردد.
انسان به واسطه عقاید نادرست و ملكات ناپسند یا بر اثر اعمال گذشته برایش حالتی پدید می‌آید كه موجب شك و یا انكار او می‌شود و این شك و انكار بر قلب او غلبه كند و پرونده كار او در همین حالت بسته شود، كه این سبب خلود و جاودانگی او در آتش خواهد بود.[7]
در پایان روایتی از آقا امیر مؤمنان ـ علیه السّلام ـ را از چگونگی عذاب جهنمیان و خصوصاً آنها كه عذاب‌شان دایمی است برای شما نقل می‌كنیم، حضرت علی ـ علیه السّلام ـ می‌فرماید: «و امّا اهل معصیت (را خداوند) در آتش خوار (یا جاوید) می كند قدمهایشان را میخكوب نموده، دستهایشان را به گردنهایشان می‌بندد، بر اجسادشان پیراهن‌هایی از قطران و لباسهای كوتاهی از آتش می‌پوشاند (این بدبختان) در عذابی به سر می‌برند كه حرارتش بسیار شدید است. اتشی است كه اهلش را احاطه كرده و هرگز منفذی بر آن گشوده نمی‌شود و هوایی (نسیم خنكی) بر آنها نمی‌وزد و هرگز عمرشان به سر نمی‌آید. عذاب همواره (الی الابد) شدید و عقربها همواره جدید (عقرب پی عقرب خلق می‌شود) این خانه، خانه‌ای نیست كه زایل گردد و فانی شود. و عمر اهلش به سر رسد. سپس حضرت ندای اهل آتش را حكایت كردند: «و نادوا یا مالك لیقبض علینا ربّك» ای مالك دوزخ بخواه از پروردگارت كه بس كند (یعنی ما را بمیراند) امّا مالك پاسخ می‌دهد: انكم ماكثون: شما ماندگارید.[8]
این بود مختصر جوابی كه در پاسخ به سؤال شما بیان نمودیم. انشاء الله از پاسخ ما قانع شده باشید.
برای مطالعه بیشتر می‌توانید به منابع زیر مراجعه نمایید:
1. تفسیر المیزان، ترجمه انتشارات جامعه مدرسین، ج ، ص 622 تا 626.
2. تفسیر نمونه، ج 9، ص 241 تا 245 و ج 9، ص 239 تا 246.
3. كتاب اسرار الصلوة، حضرت امام(ره)، چاپ مركز نشر آثار حضرت امام(ره)، چ ششم، ص 232 و 390.
4. كتاب نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی، آیت الله مهدوی كنی، نشر دفتر فرهنگ و نشر اسلامی، ج 1، ص 383، چ هفتم.
5. كتاب بحار الانوار، تألیف علامه مجلسی (ره)، ج 8، ص 341 تا 364.
6. تصویری از بهشت و جهنم، تألیف احمد حبیبیان، نشر سازمان تبلیغات، ص 293 تا 324.
7. بحار الانوار، تألیف علامه مجلسی، ج 8، ص 285.

[1] . لسان العرب، ج 3، ص 164، مؤلف ابن منظور، نشر ادب الحوزة، قم، ایران، 1415 هـ .ق .
[2] . بحار الانوار،‌ ج 8، علامه مجلسی، مؤسسه الوفاء بیروت، نشر 1404 هـ .ق، ص 1.
[3] . بحار الانوار، ج 8، ص 362.
[4] . بقره، 81.
[5] . بحار الانوار، ج 8، ص 362؛ خصال شیخ صدوق، ص 603، چاپ الوفاء بیروت، انتشارات جامعه مدرسین.
[6] . كشف المراد، تالیف علامه حلی(ره)؛ تعلیقة آیت الله سبحانی، ص 274، نشر مؤسسه امام صادق ـ علیه السّلام ـ .
[7] . اسرار الصلاة، امام خمینی(ره)، ص 232، دفتر نشر آثار امام خمینی، چ اوّل، ص 4.
[8] . بحار الانوار، تألیف علامه مجلسی، ج 8، ص 285.




آخر جهان آخرت چه می‌شود با توجه به این كه جهان آخرت ابدی است؟


پاسخ :

علامه حلی در كشف المراد سه دلیل برای دوام ثواب برای بهشتیان و عقاب برای دوزخیان مطرح كرده‌اند كه ما به دو مورد آن اشاره می‌كنیم: 1. دائمی بودن ثواب وعقاب لطف است و هر لطفی بر خداوند واجب است پس دوام ثواب و عقاب حتمی است.
امّا اثبات لطفیت دوام: از آن جا كه لطف عبارت از چیزی كه بنده را به طاعت الهی نزدیك و از معصیت الهی دور سازد و دوام ثواب بشر را به طاعت تشویق و نزدیك می‌سازد چون هر انسانی برای نیل به منفعت بی‌پایان حاضر می‌شود از یك سلسله خواهش‌های نفسانی موقت چشم بپوشد.
2. ثواب و عقاب قیامت با نفع و ضررهای دنیا فرق دارد در دنیا خوشیها و ناخوشیها سود و زیان با همند. یعنی چنین نیست كه انسانی در دنیا علی الدوام در شادمانی و خوشی مسرور باشد و متقلابلا همیشه در فقر و ناخوشیها نیست. «فان مع العسر یسرا» ولی در آخرت چنین نیست بلكه آن در ثواب و خوشی است، شادمانیش خالص و همیشگی است. حال اگر ثواب قیامت منقطع و پایان پذیر باشد مستلزم آن است كه بهشتیان دارای درد و ناراحتی ورنج باشند و این با خالص بودن ثواب از شائبة‌رنج و فكر هم منافات دارد.[1]
پاسخ به سؤال شما در مورد ادامة حیات و زندگی در جهان آخرت و نهایت آن متوقف بر مقدمه‌ای است كه باید بیان شود.
ما نخست بایستی به اثبات برسانیم اینكه جهان منحصر به این عالم مادی و محدود نیست بلكه این جهان استمرار دارد.[2] جهانی كه در آن زندگی می‌كنیم مقدمه‌ای است برای رسیدن به آن جهان كه در روایات از این جهان به منزلة كشتزار آخرت، پل و گذرگاه آخرت تعبیر شده است. رسول گرامی اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ انتقال از این جهان به جهان دیگر را به نقل مكان از خانه به خانه‌ای دیگر تشبیه كرده است. و می‌فرماید: هدف از خلقت شما بقاء است نه فنا.[3]
در مورد این كه كارهای خداوند بیهوده نیست و اغراض و اهداف عقلایی دارد شكی وجود ندارد زیرا ما خدا را با صفاتی همچون حكیم، عادل، صادق و... می‌شناسیم. این كه جهانی را با این وسعت بیافریند و آن را رها كند و یا پس از مدتی همه را نابود سازد كاری است لغو و بیهوده كه از حكیمی مانند خداوند صدورش محال است. پس اگر زندگی انسان محدود به این جهان باشد و یا جهان دیگر امّا موقت و پس از مدتی آن را نیز نابود سازد با غرض و هدف الهی سازگاری ندارد. از این رو:
1. هدف خداوند از خلقت انسان به كمال رساندن او بود. كمال انسان در زندگی جاوید اوست. خداوند فرموده است: متقیان در باغهای بهشت در نعمتند،‌ در جایگاهی صادق نزد پروردگار مقتدر.[4]
و در مورد كسانی كه در راه خدا كشته شده‌اند می‌فرماید: مپندارید كه آنان مرده‌اند، بلكه زنده‌اند و نزد پروردگارشان روزی و رزق دارند.[5] نزد خداوند بودن همان حیات و زندگی جاوید است. زیرا خداوند جاوید است و جاودانگی صفت ذاتی اوست.
2. از سوی دیگر عدل خداوند اقتضا می‌كند كه او نیكان و صالحان را پاداش دهد و ستمكاران را عذاب نماید.
پاداش دادن مظهر لطف و فیض خداوند است و لطف و فیض او دایمی و همیشگی است. عذاب نمودن مظهر غضب خداوند است و غضب او بر كافران همیشگی است. خداوند در مورد مؤمنان كه عمل نیك انجام داده‌اند جایگاه آنان را باغهای فردوس تعیین نموده كه در آن همیشه به سر می‌برند و هیچ گاه تقاضای نقل مكان نمی‌كنند.[6]
و در مورد كافران كه آیات الهی را تكذیب كردند و در مقابل آیات او بزرگی فروختند می‌فرماید كه آنان یاران آتشند كه در آن جاودانه می‌مانند.[7]
3. اگر زندگی كافر و مؤمن در این دنیا یكسان به پایان برسد و بدون پاداش بماند با عدل و حكمت خداوند سازگار نخواهد بود.
پس در امتداد این جهان جهانی دیگر لازم است تا به كارهای نیك و بد مردمان رسیدگی شود و حقوق از دست رفته مظلومان باز پس گرفته شود. این جهان همان سرای باقی است كه جایگاه زندگی نفس آدمی است.
با توجه به مطالب فوق روشن می‌گردد كه آخر و نهایتی برای جهان آخرت متصور نیست. تا خدا باقی است نیكان نزد او و در جوار رحمت ابدی او از لطف او بهره‌مند و بدان و گناهكاران در جوار غضب او در جهنم در عذاب خواههند بود، مگر لطف او در مورد گنهكاران موجب نجات آنان شود كه آن گاه در جوار رحمت او قرار می‌گیرند.
و چنان چه گفته شد جهان آخرت در استمرار این عالم ادامه می‌یابد، تنها تفاوتی كه با هم دارند در محدود بودن نعمت‌های این دنیا است كه روزی به پایان می‌رسد و نیز محدودة زمانی است كه در اختیار انسان قرار داده شده كه با اختیار و ارادة خویش وسایل عیش دایمی خود در بهشت را فراهم سازد یا هیزم و آتش دایمی را برای جهنم كه او با دست خود مشغول تهیه مقدمات آن جهان است.


[1] . ر.ك: علامه حلی، كشف المراد، باب ثواب و عقاب، مسأله ششم، ص 410 و 411، مؤسسه نشر اسلامی.
[2] . برای مطالعه بیشتر می‌توانید به كتابهای زیر مراجعه كنید:
معاد در قرآن، حسین مظاهری؛ معاد شناسی در هفت جلد، سید محمد حسین حسینی طهرانی؛ معاد، شهید عبدالحسین دستغیب؛ معاد، محسن قرائتی؛ معاد از نظر عقل، محمد جواد مغنیه؛ معاد انسان و جهان، جعفر سبحانی تبریزی.
[3] . انما خلقتم للبقاء لا للفناء و انما تنقلون من دار إلی دار؛ همانا شما برای بقاء آفریده شده‌اید نه برای فانی شدن و فقط به منزله نقل مكان از منزلی به منزل دیگر است.
[4] . قمر، 54 ـ 55.
[5] . آل عمران، 169.
[6] . كهف، 107.
[7] . اعراف، 36.




ابدی بودن بهشت و جهنم را مشكل می توان باور كرد چون تناسبی با اعمال محدود این دنیا ندارد.


پاسخ :

امّا سؤال كرده بودید كه چگونه به ابدی بودن بهشت و جهنم باور داشته باشیم در ابتدا به عرض می‎رسانیم كه این سؤال در طول تاریخ كلامی اسلام سابقه دیرینه دارد و درزمان امام باقر ـ علیه السّلام ـ در محافل علمی آن روزگار مطرح بوده و دانشمند اسلامی برای آن جوابهای متعددی را داده‎اند. در واقع سؤال شما بازگشتش به این است كه چگونه می‎تواند بهشت یا جهنم ابدی باشد زیرا از متن سؤال حضرتعالی این مطلب روشن است كه یقین به وجود بهشت و جهنم هست و تنها مسأله و شبهه حضرتعالی بر می‎گردد به ابدی بودن آنها، ابتدا در مورد ابدی بودن بهشت و جهنم می‌پردازیم. با مراجعه به آیات قرآن می‎بینیم كه در آیات متعددی به ابدی بودن بهشت و جهنم اشاره شده است. از باب نمونه به چند آیه اشاره می‌شود: «بگو آیا عقوبت است یا بهشت جاویدان كه پرهیزگاران به آن وعده داده شده‌اند كه پاداش و سرانجام آنان است».[1]
كه در اینجا جنه الخلد اشاره صریح بر ابدی بودن بهشت دارد و نیز از آیه شریفه «آنان را كه ایمان آورده و كردار شایسته انجام داده‌اند در بهشتی داخل می‌كنند كه نهرها از زیر باغ‌های آنها روان و به اذن پروردگارشان در آنجا جاویدان خواهند بود»[2]. و صدها آیه شریفه دیگر كه از آنها می‌توان در ابدی بودن بهشت استفاده كرد. در اینجا توجه پرسشگر محترم را به حدیثی از پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ در مورد ابدی بودن بهشت جلب می‌كنم. ابن عباس می‌گوید: پیامبر اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ فرمودند: اگر می‌دانستید خداوند متعال چه چیزهایی در ماه رمضان برای شما آماده كرده است شكر او بسیار می‌گفتید... شب چهارم... در بهشت خلد هفتاد هزار قصر...» تا می‌رسد «روز بیست و هشتم در بهشت خلد و در بهشت جنه المأوی...»[3] تا آخر حدیث آنچه از این حدیث می‌توان استفاده كرد این است كه پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ در دو جا اشاره به بهشت جاویدان فرمودند و این مطلب به ابدی بودن بهشت اشاره دارد و با وجود ابدی بودن بهشت عده‌ای نیز در آن ابدی خواهند بود چرا كه از عدل خداوند به دور است عده‌ای كه عمری را در اطاعت خداوند بودند و امید به رحمت الهی دارند و با وجود خداوندی حكیم در آن دار الآخره سرگردان یا وارد جهنم شوند.
در مورد ابدی بودن جهنم ابتدا به چند آیه شریفه از قآن مجید كه می‌فرمایند: «گوید: اكنون آتش منزلگاه شما است و همیشه در آن خواهید بود»[4] كه در اینجا فاعل فعل گوید: ذات اقدس الهی است كه این آیه صریح در ابدی بودن و همیشگی بودن آن را می رساند و نیز در آیه‌ای دیگر چنین فرمودند: «پس به كسانی كه ستم ورزیدند گفته می‌شود: عذاب جاوید (ابدی) را بچشید».[5]
و در اینجا نیز صدها آیه شریفه وجود دارد كه اشاره دارد بر اینكه عده‌ای در جهنم ابدی خواهند بود و این از اقتضاء عدل الهی است زیرا كه جهان آخرت منزلی بین بهشت و جهنم نیست و عدل الهی این مطلب را می‌طلبد كه افرادی را كه عمری در عناد و لجبازی به سركردند و منكر تمام این واقعیت‌ها بودند را جدا و محلی غیر از محل افراد باتقوا و متقی قرار دهد. در اینجا شاید گفته شود كه بالاخره روزی اصل جهنم از بین می‌رود، زیرا سوخت و ساز آن پایان می‌پذیرد و افسرده می‌شود كه در پاسخ آیه شریفه «هر وقت بخواهد افسرده و بی‌فروغ شود ما آن را می‌افروزیم و نمی‌گذاریم خاموش گردد».[6] و وانگهی دوزخیان نیز خودشان جهنم كوچكی هستند، آن جا كه می‌فرمایند: «آنان ماده آتش‌زای دوزخ هستند».[7]
از این قسمت وارد می‌شویم به بحث خلد بهشتیان و جهنمیان و ابتدا بهشت را كه ذات الهی برای افرادی كه عمری را در طاعت و عبادت او سپری می‎كنند وعده داده است آنجا كه می‎فرماید: «در آن جا برای بهشتیان از همه میوه‎ها به اضافه لطف و بخشش پروردگارشان هست»[8] و «آنچه كه انسان بخواهد و چشم‎ها را به شوق و لذّت اندازد مهیاست و انسان در آن جاویدان باشد و «و انتم فیها خالدون»[9] و این همه نعمت برای افرادی كه در طاعت الهی سعی كرده است می‎باشد و نیز این مطلب را عقل سلیم قبول دارد كه كسی كه عمری را در تلاش و زحمت برای رسیدن به رضای خداوند باشد اگر چه شاید در طی عمر خود خطاهایی نیز داشته امّا از كرده خود به سوی خداوند توبه كرده است و رضایت خداوند را جلب كرده و مستحق استفاده از این رحمت الهی می‎باشد و البته در مورد بهشت نمی‌توان در مورد ابدی بودن آن اشكالی وارد نمود كه از رحمت بی كران الهی دور نیست كه بندگان صالح و شایسته خود را مشمول این رحمت واسعه قرار دهد اصل اشكال و شبهه در مورد خلود ابدی در جهنم می‎باشد كه با عقل دنیوی ما سازگاری ندارد كه با اندك تأمل در آیات و مطالب بیان شده قابل حل خواهد بود ابتدا ما سراغ قرآن كریم كه كتاب آفریننده هر دو جهان است می‎رویم و از باب نمونه و تبرّك به چند آیه تمسك می‎كنیم.
«و كسانی كه كافر شدند و آیات ما را تكذیب كردند اهل دوزخند و همیشه در آن خواهند ماند»[10] در این آیه شریفه به كلمه «خلود» یعنی جاودانگی برخورد می‎كنیم كه در بعضی دیگر از آیات كلمه «ابداً» نیز بعد از آن برای تأكید آمده مثل (مَنْ یَعْصِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نارَ جَهَنَّمَ خالِدِینَ فِیها أَبَداً) ؛ ترجمه: هر كس خدا و پیامبرش را نافرمانی كند قطعاً آتش دوزخ برای اوست و جاودانه در آن خواهد بود. [11] آنچه كه از این دو آیه می‎توان استفاده كرد ـ با توجه به معنای كلمه خلود كه در كتب لغت به دو بخش تقسیم می‎شود كه معنای نخست آن همان جاویدانگی و همیشگی و دائمی بودن است و بخش دوم كه به معنای طول عمر و طولانی بودن است[12]ـ اینست كه عذاب جهنم برای بعضی از افراد آن كه در آیاتی به آنها اشاره می‎كند ابدی و همیشگی است.
«این چنین خداوند اعمالشان را به صورت حسرت باری به آنها نشان می‎دهد و هرگز از آتش خارج نخواهد شد.»[13] آنچه از این آیه می‎توان استفاده كرد اینست كه چون نمی‎توانند از آن خارج شوند و مطلق آمده این با كلمه هرگز (مای نافیه) دلالت بر ابدی و دائمی بود آتش بر افراد و پیروان گمراهی خواهد بود و مرحوم علامه طباطبایی بعد از ذكر این آیه در المیزان می‎فرمایند این دلیلی است بر ضد كسانی كه معتقد به انقطاع عذاب دوزخند[14] و امّا قسم دوم جواب كه ادله عقلی جاودانگی است عبارتند از:
1. اثر وضعی عمل: اساس اشكال و شبهه حاصل از این پندار می‎باشد كه ما كیفرهای الهی در جهان دیگر را مثل كیفرهای قراردادی این دنیا قرار داده‎ایم یعنی قانون گذار با مدنظر قرار دادن اندازه جرم كیفری را برابر آن مشخص و تعیین كرده و با این دید دنیوی این سؤال در ذهن ایجاد می‎شود كه چرا برابری بین عملهای انجام شده با خلود در جهنم نیست در حالی كه انسان مثلاً 90سال در این جهان مشغول معصیت و شرك می‌شود جزایش برابر با خلود جهنم است، و عقل دنیوی این نابرابری را در ظاهر نمی‎تواند تفهیم نماید برای پاسخ نكاتی را اشاره می‎كنیم:
الف: از جمله معروف «كیفر به اندازه جرم» حاكی از این مطلب است كه هرگز نباید كیفر تمام نافرمانی‎ها و جنایت یكی باشد مثلاً كیفر كسی كه دشنام می‎دهد با كیفر كسی كه مرتكب قتل می‎شود نباید یكسان باشد و نیز كیفر قاتلی كه بر اثر بی توجهی و بدون مقدمه و نقشه قبلی بر اثر عملی مثل رانندگی مرتكب قتلی می‎شود نمی‎تواند كیفرش برابر كسی كه با قصد قبلی و نقشه شیطانی اقدام به ترور یك شخص می‎كند برابر باشد و همچنین كیفر یك چنین شخصی نمی‎تواند با كیفر یك فرد خود كامه كه برای حفظ قدرت و حكومت طاغوتی خود صدها و بلكه هزاران نفر را می‎كشد برابر باشد و همه این مطالب بیان شده را كه اسلام آنها را وضع كرده مورد قبول هر عقل سلیمی است.
ب: در این جهان افراد قانون گذار برای اعمال نیك پاداشهایی و برای اعمال بد و جرمها كیفرهایی را تعیین كردند و بعد افراد و گروه بعدی آمده‎اند و آن قوانین نخست را یا تشدید یا تضعیف و گاهاً حذف كردند كه البته قوانین در هر منطقه‎ای و محیطی كه قانون آن منطقه اجرا می‎شود عادلانه تلقی شده زیرا رابطه كیفر و پاداش با عمل یك رابطه قراردادی است كه به نحوه تشخیص و قرار داد قانون گذار آن منطقه و محیط بستگی دارد مثلاً ممكن است عملی در یك محلی جرم محسوب و جزای اعدام داشته باشد در حالی كه در منطقه دیگری اصلاً جرمی محسوب نشود تمام این دگرگونیها از یك اصل سرچشمه می‎گیرد و آن قرار دادی و تشخیصی بودن كیفرها و پاداشهای دنیوی می‎باشد در صورتی كیفر و پاداش در جهان دیگر (آخرت) یك رابطه «تكوینی» ‌است یعنی سوختن در آتش اثر طبیعی عمل و خاصیت خود گناه و معصیت باشد اثری كه از گناه و عمل جدا نبوده و از آن جدا شدنی نیست و به دیگر سخن هر گناهی در آن جهان دنباله‎ای دارد كه ناگزیر از آن جداشدنی نیست.
ج: رابطه كیفر با گناه چه در این جهان و چه در جهان آخرت هرگز رابطه زمانی نیست مثلاً یك لحظه هوسرانی و فریب نفس خوردن و نزدیكی با زنی كه آلوده به بیماری مثلاً ایدز است یك عمر بدبختی و محرومیت از زندگی را به دنبال دارد یا به هنگام رانندگی یك لحظه چرت بی هنگام برابر است با یك عمر نقص عضو یا فوت. در حالی كه نفس عمل چند لحظه طول نمی‎كشد ولی برابر است با یك عمر پشیمانی و مثالی دیگر اینكه ما مثلاً موقع كشت دو نوع تخم در دست داشته باشیم كه یكی گل و دیگری خار باشد و ما در یك طرف باغچه تخم گل بپاشیم و در طرف دیگر تخم خار بپاشیم اشعه خورشید و ریزش باران‎های طبیعی، آنها را پرورش می‎دهد در طول فصل برداشت ما از یك طرف باید گل بچینیم و از یك طرف خار. هرگز در اینجا به ذهن ما خطور نمی‎كند كه یك لحظه خار كاشتن چرا چنین پی‌آمد ممتد و طولانی را داشته.
حال با توجه به این نكات پاسخ روشن است كه اگر عمل ما در این جهان، بذری باشد كه كیفرها و پاداشها نتیجه طبیعی و اثر وضعی آن شمرده شود هیچ كس جز عامل، مسؤول كیفر خود نیست زیرا اوست كه با كمال توجه و آگاهی از پی‌آمد عمل خویش دست خود را به گناه آلوده كرده و بذر خار كاشته است در این صورت باید در جهان دیگر میوه كردار خود را بچیند و مؤید این مطلب «الدنیا مزرعه الآخره دنیا كشتزار آخرت است» می‌باشد.
بنابراین هر نوع كیفری خواه كوچك و خواه بزرگ و خواه ممتد و خواه غیر ممتد، هرگز جنبه قراردادی با عمل را ندارد كه فرد گناهكار آنرا یك قرار داد ظالمانه تلقی كند بلكه یك رابطه تكوینی و طبیعی است و هر عملی بسان یك علت و یك سبب معلول خاصی را به دنبال دارد و فردی كه در تمام عمر خود مشغول معصیت و شرك به ذات الهی باشد و تمام عمر خود را با معاصی طی كرده همین معاصی خود آتش جهنم است كه فرد خود آنها را كسب كرده است.
2. در پایان این مقوله عقلی ابدی بودن را از راه برهان خلف به طور مختصر بیان می‎كنیم مقدمات این بحث: همه ما به عقل خود قبول داریم كه هیچ وقت افراد خوب و مؤمن با افرادی كه عمری را به شرك و تباهی به سر می‎كنند برابر نیستند و در یك جا جمع نمی‎شوند و این مطلب را همه قبول داریم كه صدور قبیح و ظلم از خداوند متعال محال است با توجه به مطلب ذكر شده اگر ابدی بودن جهنم را قبول و باور نداشته باشیم لازمه آن اینست كه افراد مؤمن و باتقوا با افرادی كه عمری را در فساد گذران كرده‎اند در یك جا «بهشت» با هم جمع شوند و این عمل قبیح است و آن نتیجه می‎دهد كه نعوذ بالله از خداوند فعل قبیح سر بزند و ذات الهی از این عمل منزه است در نتیجه جمع این دو افراد با هم محال است و لازمه آن ابدی بودن جهنم می‎باشد و باور كردن ابدی بودن آن است.
امّا نكته‎ای را لازم است در پایان متذكر شویم و آن اینكه همه افرادی كه وارد جهنم می‎شوند تا ابد در جهنم نمی‎مانند بلكه عده‎ای بعد از طی مدتی كه «الله اعلم» براساس روایات و آیات از جهنم آزاد و وارد بهشت می‎شوند و عده‎ای هم كه شمار آنها در منابع معرفی شده آمده در آن ابدی خواهند بود.
در پایان از درگاه خداوند منان آرزومندیم كه روز قیامت ما را شرمنده پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ و اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ قرار نداده و ما را از آتش جهنم نجات دهد.


[1] . فرقان، 15.
[2] . ابراهیم، 23.
[3] . معاد در قرآن، آیت الله جوادی آملی، ج 5، ص 354.
[4] . انعام، 128.
[5] . یونس، 52.
[6] . اسراء، 97.
[7] . بقره.
[8] . سوره محمد ـ صلّی الله علیه و آله ـ ، ص 15.
[9] . سوره زخرف، ص 17.
[10] . سوره مائده، آیه 37.
[11] . سوره جن، آیه 23.
[12] . پیام قرآن، چ 6، ناصر مكارم شیرازی، دارالكتب الاسلامی.
[13] . سوره بقره، آیه 167.
[14] . المیزان، ص 408، چ جامعه مدرسین، 215.


منبع : اندیشه قم





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


سه شنبه 18 اردیبهشت 1397 12:04 ق.ظ
I've been surfing online greater than 3 hours today, yet I never found any fascinating
article like yours. It is beautiful worth sufficient for me.

In my view, if all website owners and bloggers made just right content material as you probably did, the net will probably be a lot more useful than ever before.
دوشنبه 10 اردیبهشت 1397 12:35 ب.ظ
Thanks for finally talking about >مطالب مذهبی - پاسخ به شبهه درباره جاودانگی اخرت <Liked it!
جمعه 7 اردیبهشت 1397 08:52 ب.ظ

Amazing all kinds of terrific advice.
cialis preise schweiz cialis without a doctor's prescription order cialis from india trusted tabled cialis softabs cialis patent expiration cialis tablets australia cialis 5 mg buy generic cialis pro cialis 20 mg cost cialis from canada
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 09:06 ق.ظ

Tips clearly utilized!!
viagra tablets buy online buy sildenafil online uk buy viagra online uk cheap uk sildenafil safe place to buy viagra online uk how to buy viagra safely online viagra cheap price how can i buy viagra without seeing a doctor online viagra uk buy discount viagra online
شنبه 18 فروردین 1397 12:43 ق.ظ

Wonderful postings. Thanks!
only best offers 100mg cialis cialis 20 mg best price warnings for cialis brand cialis nl rezeptfrei cialis apotheke cialis tadalafil preis cialis 20mg schweiz cialis pills in singapore cialis generika enter site natural cialis
دوشنبه 28 اسفند 1396 04:37 ق.ظ

Awesome forum posts. With thanks.
cialis price in bangalore canadian drugs generic cialis miglior cialis generico cialis canadian drugs cialis usa cost tadalafil viagra cialis levitra price cialis per pill can i take cialis and ecstasy cialis generique 5 mg
جمعه 17 آذر 1396 05:08 ب.ظ
I'm excited to discover this site. I need to to thank you for ones time just for this fantastic read!!
I definitely loved every bit of it and i also have you saved to fav to
look at new things on your blog.
دوشنبه 16 مرداد 1396 12:05 ب.ظ
Howdy! This blog post could not be written any better! Looking through
this article reminds me of my previous roommate!
He constantly kept talking about this. I am going to forward this information to him.
Fairly certain he'll have a very good read. Many thanks for sharing!
یکشنبه 15 مرداد 1396 02:24 ب.ظ
Hello there, just became alert to your blog through Google,
and found that it is truly informative. I am gonna watch out for brussels.
I'll appreciate if you continue this in future.
Many people will be benefited from your writing.
Cheers!
شنبه 14 مرداد 1396 02:57 ق.ظ
Attractive element of content. I just stumbled upon your website
and in accession capital to assert that I acquire in fact enjoyed account your blog posts.
Any way I'll be subscribing in your augment or even I fulfillment you access consistently quickly.
شنبه 7 مرداد 1396 12:58 ق.ظ
Good post however I was wanting to know if you could write
a litte more on this topic? I'd be very grateful if you could elaborate a little bit more.
Bless you!
سه شنبه 22 فروردین 1396 05:59 ق.ظ
Wow, amazing blog layout! How long have you been blogging for?
you make blogging look easy. The overall look of your website
is fantastic, as well as the content!
جمعه 18 فروردین 1396 11:20 ب.ظ
Way cool! Some very valid points! I appreciate you penning this article plus the rest of the site is also very
good.
سه شنبه 15 فروردین 1396 05:37 ق.ظ
Thanks , I've just been searching for info about
this subject for ages and yours is the greatest I have came upon so
far. But, what about the conclusion? Are you positive
in regards to the supply?
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ

اللهم عجل لولیک الفرج
تبلیغات مربوط به خود میهن بلاگ است و ما اجناس غیر ایرانی را تبلیغ نمی کنیم و کا تبلیغی نداریم

مدیر وبلاگ : راه خدا
مطالب اخیر
پیوندها
نویسندگان
نظرسنجی
ایا از مطالب درج شده رضایت دارید؟





جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

محمد حسن زاده نبی جان





کمک به سازمان خیریه محک

مشاهده و دریافت کد

مهدویت امام زمان (عج)